Giết con chim nhại viết về nạn phân biệt chủng tộc ở những năm 30 của nước Mĩ. Đây được xem như một trong những tác phẩm lên án nặng nề nhất về nạn phân biệt chủng tộc. Nó đã là tiền đề cho một loạt những tác phẩm kinh điển cùng mục tiêu khác ra đời như Túp lều bác Tom hay Màu của nước.
Lấy bối cảnh ở hạt Maycomb bang Alabama, dưới con mắt trẻ thơ của Jean Louis, vấn đề phân biệt chủng tộc trở nên rõ ràng và chân thực đến lạ lùng.
Hơn nửa đầu cuốn sách nói về những ngày tháng tuổi thơ của hai anh em Jim và Scout. Những ngày tháng chơi đùa cùng với cậu bạn Dill mỗi mùa hè, trò chuyện cùng các người bạn lớn tuổi hàng xóm. Và tò mò về ngôi nhà bí ẩn của ông Radley. Dường như mạch truyện ở đoạn này khá chậm, nó khiến mình hơi bị ngợp và dần trở nên ngại đọc. Một số bạn đọc đã xếp nó vào hệ những cuốn sách không hay vì chính lí do này.
Nhưng có một điều đã giữ chân mình cho đến đoạn gay cấn đó chính là cách dạy con của luật sư Atticus, bố của Jim và Scout. Mình gọi nó là một cách dạy con thượng hạng. Một ông bố điềm tĩnh và tràn đầy tình yêu thương. Ông dùng ngôn ngữ và lí lẽ để thuyết phục những đứa con, ông dạy chúng cách học, cách sống, và cách đối xử công bằng với mọi thứ. Ông luôn để chúng tự khám phá và tìm tòi lấy cuộc sống, không nuông chiều, nhưng lại nghiêm khắc một cách văn minh.
Có lẽ bố Atticus chính là hình tượng nam mình yêu thích nhất trong các tác phẩm văn học Mĩ đã từng đọc.
Bản thân bố Atticus sống trong một xã hội gò bó và kìm hãm bởi nạn phân biệt chủng tộc, nhưng ông không bị ảnh hưởng bởi những vấn đề tiêu cực ấy. Ông chấp nhận bào chữa cho một người đàn ông da đen – Tom Robinson. Tom bị vu khống cưỡng hiếp Myella Ewell – một cô gái da trắng không ngừng mồi chài anh nhưng không được. Lại thêm một vị bồi thẩm đoàn mang tư tưởng phân biệt chủng tộc làm chủ toạ.
Rõ ràng, những trường hợp tương tự như thế này, lịch sử Mĩ không phải là chưa từng trải qua, những người da đen vô tội, không được giáo dục trở nên ngu ngốc. Họ bị người da trắng khinh rẻ và làm nhục bằng những lời buộc tội từ trên trời rơi xuống, những người da trắng cùng nhau chà đạp, đẩy họ đến bước đường cùng.
Thực trạng này có thể thấy không chỉ ở trong tác phẩm đầu tay này của Harpper Lee mà còn có trong Túp lều bác Tôm với những chuyến buôn nô lệ vô nhân đạo của Harriet Beecher Stowe. Những người da đen hầu như không thể đánh vần từ ” bình đẳng”, họ không thể trông chờ gì vào hệ thống luật pháp và toà án địa phương nước Mĩ lúc bấy giờ.
Một xã hội mà thân phận của những người da màu bị coi rẻ được Harper Lee khắc hoạ thực sự thành công dưới mắt nhìn của Scout. Những suy nghĩ bộc bạch và chân thật. Những thắc mắc về thế giới phức tạp và độc ác của người lớn, khiến chúng ta như khựng lại và suy nghĩ nhiều hơn. Việc nhìn từ đôi mắt trẻ thơ này những tưởng chỉ dành cho thiếu nhi. Nhưng không, vấn đề mà cuốn sách bàn đến vĩ mô hơn nhiều, nó nằm ngoài khả năng giải quyết của mỗi cá nhân.
Giết con chim nhại là một tác phẩm sâu sắc và đầy tính nhân văn. Mặc dù cuộc chiến chống phân biệt trong cuốn sách không gặt hái được nhiều thành công, tuy nhiên nó đã mang lại thành công trên mặt trận tư tưởng, làm thay đổi mạnh mẽ cách nhìn nhận về cuộc sống của mỗi người, bất kể dân tộc, màu da hay tôn giáo.
Bên cạnh những ý nghĩa này, Giết con chim nhại còn dạy cho mình một bài học về sự quyết tâm, dám nghĩ dám làm. Dám đương đầu với khó khăn và những định kiến tiêu cực không đem lại hạnh phúc cho con người. Cho dù những đóng góp ấy có là nhỏ bé, nhưng vẫn phải làm vì lương tâm không cho phép chúng ta dừng lại. Giống như cô Maudie đã nói “chúng ta đã bước được một bước, chỉ một bước ngắn, nhưng chúng ta đã bước”.
Mình đã thử suy nghĩ về tên của cuốn sách từ khi bắt đầu đọc lời bạt sau sách trước khi đọc sách hay các bài review hoàn chỉnh. Đa phần đều cho rằng, nhan đề Giết con chim nhại mang ý nghĩa như thế này: Chim nhại là một loài chim vô tội, chúng chỉ biết hót, hót lại rất hay, ấy vậy mà lại bị con người săn bắt, cũng giống như những người da màu, họ chỉ sống một cuộc sống bình thường nhưng trong mắt những người da trắng họ lại là tội đồ phải bị trừng phạt.
Nhưng theo mình, tên sách mang một ý nghĩa khác. Chim nhại. Chim nhại.Chim nhại. – Một thế hệ những người đi theo định kiến của số đông về phân biệt chủng tộc, họ thấy thế hệ trước làm như thế với những người da đen, họ cũng dần mang một mặc cảm tương tự. Giống như những lời nói nhại- bắt chước tiếng nói, điệu bộ của người khác để nói lại để trêu chọc và giễu cợt. Nạn phân biệt chủng tộc cũng thế, nó chỉ là những lời nói nhại từ thế hệ này đến thế hệ sau. Và ý nghĩa của tiêu đề chính là muốn giết những lời nói nhại, muốn loại trừ những định kiến tiêu cực về xã hội trước đó. Tạo dựng một xã hội mới công bằng và văn minh, ở đó người ta có thể thiết lập lại những suy nghĩ về con người ban đầu đơn thuần như cái nhìn của Scout về con người và cuộc sống.
Người viết review: Huyền Diệp